Θέμα: Νέα Επιδημιολογική Μελέτη για τις Διατροφικές Συνήθειες, τη Συχνότητα της Παχυσαρκίας και τις Διατροφικές Διαταραχές στον Παιδικό και Εφηβικό Πληθυσμό της Κύπρου

 

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010

 

[Δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων έρευνας που έγινε από το ΠΙ σε συνεργασία με τον κλάδο της Οικιακής Οικονομίας Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης και το Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο «Υγεία του Παιδιού»]

 

Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης και το Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο «Υγεία του  Παιδιού» έχει ολοκληρώσει την έρευνα «Υγεία του παιδιού 2009-2010» που κατέγραψε τις διατροφικές συνήθειες, τη συχνότητα της παχυσαρκίας και τις διατροφικές διαταραχές των μαθητών Δημοτικής και Μέσης εκπαίδευσης. Η έρευνα κατέγραψε α) τα σωματομετρικά δεδομένα (βάρος, ύψος, περίμετρος μέσης) και τη συχνότητα της παχυσαρκίας σε αντιπροσωπευτικό δείγμα του μαθητικού πληθυσμού 6 - 18 χρόνων β) τις διατροφικές συνήθειές τους με τη χρήση τριήμερου ημερολογίου διατροφής και ανάλυσης του διαιτολογίου και γ) τις διατροφικές διαταραχές των εφήβων με τη χρήση των εξειδικευμένων ερωτηματολογίων EAT-26 και EDI-3.

Συνοπτικά τα αποτελέσματα της μελέτης κατέγραψαν:

-αύξηση της συχνότητας της παχυσαρκίας σε σχέση με τα ποσοστά που κατέγραψε αντίστοιχη έρευνα του Ερευνητικού και Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου «Υγεία του Παιδιού» το 2000

-καμιά βελτίωση των διατροφικών συνηθειών των παιδιών και εφήβων στην Κύπρο σε σχέση με αντίστοιχες έρευνες του 1997 και 2004

-οι παράγοντες κινδύνου για διατροφικές διαταραχές (επίπεδα αυτοεκτίμησης, αυτοεικόνας, τελειομανούς συμπεριφοράς, φοβιών ωρίμανσης και διαπροσωπικών δυσκολιών) δεν έχουν βελτιωθεί ή έχουν επιδεινωθεί σε σχέση με την αντίστοιχη έρευνα του 2004

Πιο αναλυτικά τα αποτελέσματα είχαν ως εξής:

Text Box: Σωματομετρικά δεδομένα και συχνότητα υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών

Οι σωματομετρήσεις περιλάμβαναν το βάρος και ύψος, από όπου υπολογιζόταν ο δείκτης μάζας σώματος καθώς επίσης και η περίμετρος μέσης. Οι μετρήσεις λήφθηκαν στο σχολείο των παιδιών. Στη Μέση Εκπαίδευση οι σωματομετρήσεις έγιναν με τη συνεργασία των καθηγητριών της Οικιακής Οικονομίας και επιστημόνων συνεργατών του Ινστιτούτου «Υγεία του Παιδιού» και στη Δημοτική Εκπαίδευση με τη συνεργασία των δασκάλων της Οικιακής Οικονομίας και επιστημόνων-συνεργατών του Ινστιτούτου «Υγεία του Παιδιού».

Τα παιδιά χαρακτηρίστηκαν ως λιποβαρή, κανονικού βάρους, υπέρβαρα ή παχύσαρκα με βάση τον ορισμό της International Obesity Task Force (IOTF).

Στον Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η διαφοροποίηση στα ποσοστά τόσο των υπέρβαρων όσο και των παχύσαρκων παιδιών μέσα σε 10 έτη.

Ομάδα

Υπέρβαρα Παιδιά (%)

Παχύσαρκα Παιδιά (%)

1999-00

2009-10

1999-00

2009-10

ΣΥΝΟΛΟ ΠΑΙΔΙΩΝ

16.5

20.1

5.9

8.1

 

 

 

 

 

Αγόρια

18.3

21.9

6.4

9.4

Κορίτσια

14.7

18.6

5.5

7.0

 

 

 

 

 

Αστικές Περιοχές

16.5

19.8

6.0

7.1

Αγροτικές Περιοχές

16.6

20.6

5.8

10.0

 

 

 

 

 

Ηλικίες 6.0-8.9 ετών

14.7

17.6

7.4

10.7

Ηλικίες 9.0-11.9 ετών

17.0

24.7

7.6

9.6

Ηλικίες 12.0-14.9 ετών

19.2

17.2

4.5

5.9

Ηλικίες 15.0-17.9 ετών

15.3

21.4

4.1

5.7

Είναι εμφανές από τον πιο πάνω Πίνακα ότι τόσο η συχνότητα των παχύσαρκων όσο και η συχνότητα των υπέρβαρων παιδιών και εφήβων στην Κύπρο έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία 10 έτη. Με μεγαλύτερη ένταση αυξήθηκε η συχνότητα της παχυσαρκίας στα αγόρια, στις μικρότερες ηλικίες (6-11 ετών) και στις αγροτικές περιοχές. Όσον αφορά τα επιμέρους ποσοστά των επαρχιών, η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφηκε στην επαρχία Λάρνακας (από 5.2% το 2000 σε 9.3% το 2010).

Text Box: Διατροφικές Συνήθειες

Οι διατροφικές συνήθειες των συμμετεχόντων αξιολογήθηκαν με ημερολόγιο καταγραφής τριήμερου διαιτολογίου. Στη Μέση Εκπαίδευση το ημερολόγιο συμπληρωνόταν από τους ίδιους τους μαθητές, ενώ στη Δημοτική Εκπαίδευση από τους γονείς των μαθητών. Το διαιτολόγιο του κάθε μαθητή αναλύθηκε με τη βοήθεια ειδικού λογισμικού προγράμματος του Πανεπιστημίου Κρήτης ώστε να υπολογιστούν οι προσλαμβανόμενες ημερήσιες ποσότητες θερμίδων, μακροθρεπτικών συστατικών (πρωτεϊνών, λιπών και υδατανθράκων) και μικροθρεπτικών συστατικών (βιταμινών, μετάλλων, ιχνοστοιχείων).

Στον πίνακα που ακολουθεί  φαίνεται η προσλαμβανόμενη ενέργεια καθώς και τα ποσοστά των μακροθρεπτικών και  μικροθρεπτικών  συστατικών :

Διατροφική Πρόσληψη

Ηλικίες 10-12 ετών

Ηλικίες 14-15 ετών

1997

2003

2010

1997

2010

Θερμίδες

1695

1757

1824

2008

1915

Ολικό Λίπος (% ενέργειας)

39.2

35.6

36.4

38.4

37.6

Κορεσμένα Λιπαρά (% ενέργειας)

15.7

12.4

11.7

15.2

12.2

Μονοακόρεστα Λιπαρά (% ενέργειας)

15.0

13.7

13.6

15.1

14.0

Πρωτεΐνες (% ενέργειας)

14.0

15.5

16.9

14.4

16.1

Υδατάνθρακες (% ενέργειας)

46.7

48.9

46.7

48.1

46.3

Σίδηρος (mg)

7.9

10.5

11.0

8.8

11.2

Ασβέστιο (mg)

808

852

884

941

900

Νάτριο

1862

2357

2317

1994

2433

Βιταμίνη Α

578

736

889

663

865

Βιταμίνη C

108

87.8

92.4

122.5

99.2

 

 

 

 

 

 

Από τον πιο πάνω πίνακα φαίνεται ότι η κακή διατροφή που είχαν τα παιδιά και οι έφηβοι στην Κύπρο το 1997 δεν έχει βελτιωθεί.

Η κακή διατροφή και η έλλειψη άσκησης έχουν ως επακόλουθο την αύξηση της παχυσαρκίας και  των λιπιδίων και της γλυκόζης στο αίμα. Τελικά οδηγούν σε χρόνια νοσήματα φθοράς, όπως είναι η αθηροσκλήρωση, ο καρκίνος και ο σακχαρώδης διαβήτης.

Text Box: Διατροφικές διαταραχές

Οι διατροφικές διαταραχές περιλαμβάνουν ένα φάσμα καταστάσεων, όπως η ψυχογενής ανορεξία και ψυχογενής βουλιμία και αξιολογήθηκαν στους μαθητές της Μέσης Εκπαίδευσης με τα εξειδικευμένα ερωτηματολόγια EAT-26 και EDI-3 τα οποία συμπλήρωσαν στην τάξη τους. Το ερωτηματολόγιο EAT-26  δείχνει καλύτερα την τάση για ανάπτυξη κλινικής ή υποκλινικής διατροφικής διαταραχής και το ερωτηματολόγιο EDI-3 εκτός από την ανάπτυξη κλινικής ή υποκλινικής διατροφικής διαταραχής αξιολογεί διαφορετικούς τομείς της προσωπικότητας και του χαρακτήρα των παιδιών.

Στον Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται διαχρονικά η διαφοροποίηση στα ποσοστά μαθητών με βαθμολογία στα ερωτηματολόγια EAT-26 και EDI-3 που τους κατατάσσει στην κατηγορία υψηλού κινδύνου.

              Μαθητές με βαθμολογία που τους κατατάσσει στην κατηγορία υψηλού κινδύνου

 

ΚΟΡΙΤΣΙΑ (%)

ΑΓΟΡΙΑ (%)

2003

2010

2003

2010

ΕΑΤ-26

Διατροφικές Διαταραχές

34.4

35.9

18.8

18.8

EDI-3

Τάση προς αδυνάτισμα

25

29.6

8.2

7.2

EDI-3

Δυσαρέσκεια προς το σώμα

27.8

27

9.4

9.4

EDI-3

Τάση προς Βουλιμία

35

36.4

27.4

36.8

Ο πίνακας δείχνει ότι διαχρονικά τα ποσοστά μαθητών με βαθμολογία που τους κατατάσσει στην κατηγορία υψηλού κινδύνου παραμένουν πολύ υψηλά.

Το ποσοστό των μαθητών με βαθμολογία που τους κατατάσσει σε άτομα υψηλού κινδύνου για ανάπτυξη κλινικής ή υποκλινικής διατροφικής διαταραχής ήταν πολύ μεγάλο το 2003 και παρέμεινε στα ίδια επίπεδα στην έρευνα του 2010. Ένα στα τρία κορίτσια 12 έως 18 χρονών ανήκει στην ομάδα υψηλού κινδύνου καθώς και ένα στα έξι αγόρια.

Μάλιστα στον τομέα «τάση προς βουλιμία» παρατηρείται και στα δύο φύλα στατιστικά σημαντική αυξητική τάση. Παρατηρείται δηλαδή μια μεγάλη αύξηση στο ποσοστό των μαθητών που έχουν βαθμολογία που τους κατατάσσει στην κατηγορία υψηλού κινδύνου που χρήζει προσοχής και διερεύνησης.

Προγράμματα για καταπολέμηση της παχυσαρκίας, για βελτίωση της διατροφής και για μείωση της τάσης των διατροφικών διαταραχών μεταξύ των παιδιών και των εφήβων μας θα πρέπει να έχουν προτεραιότητα. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η διάπλαση του χαρακτήρα και ο σχηματισμός του σώματος του κάθε ατόμου αρχίζει από πολύ μικρή ηλικία, προληπτικά προγράμματα πρέπει να υπάρχουν ήδη από το νηπιαγωγείο.

 

 

Υπεύθυνοι έρευνας:

Δρ Μιχάλης Τορναρίτης, καθηγητής Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και πρόεδρος του Ινστιτούτου «Υγεία του  Παιδιού»

Δρ Σάββας Σάββα, παιδίατρος - Ινστιτούτο «Υγεία του  Παιδιού»

Δρ Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου, παιδίατρος - Ινστιτούτο «Υγεία του  Παιδιού»

Δρ Γιάννης Κουρίδης, παιδίατρος - Ινστιτούτο «Υγεία του  Παιδιού»

Κα Τόνια Σολέα, ψυχολόγος - Ινστιτούτο «Υγεία του  Παιδιού»

Κος Αδάμος Παναγή, διαιτολόγος διατροφολόγος- Ινστιτούτο «Υγεία του  Παιδιού»

Κα Εύα Νεοφύτου, επιθεωρήτρια Οικιακής Οικονομίας Μέσης Εκπαίδευσης

Κα Σάντρη Ταλιαδώρου, επιθεωρήτρια Οικιακής Οικονομίας Δημοτικής Εκπαίδευσης

 

                                                                              

Αντρέας Χαραλάμπους

Διευθυντής Παιδαγωγικού Ινστιτούτου